مهندسي معكوس يكي از روشهاييست كه شركتها با بكارگيري آن ، فرايند تكوين محصول خود را سرعت مي*بخشند . اين روش بويژه در كشورهاي درحال*توسعه كه از نظر دانش طراحي محصول و فناوري توليد عقب*تر از كشورهاي پيشرفته هستند ، پاسخي به افزايش توان طراحي و تسريع فرايند تكوين است . ايجاد يك روش منطقي و سيستماتيك براي تعيين ميزان كمبود اطلاعات فني براي پشتيباني از توليد يك محصول و سپس انجام يك كار تيمي منسجم براي تكميل اين اطلاعات ، مجموعه عملياتي است كه در فرايند مهندسي معكوس بوقوع مي*پيوندد . سطحي از اطلاعات فني موردنياز كه كليه تلاشها در راستاي تشخيص ميزان كمبود آن و سپس رفع اين كمبود اطلاعاتي است ، بسته اطلاعات فني (Technical Data Package)ناميده مي*شود . به رغم ظرافت و نياز به دقت بسيار زياد در مهندسي معكوس ، كاهش زمان عمليات امري بسيار مهم در اين زمينه است . در اينجا شرح مختصري از فرايند كلي مهندسي معكوس و متدولوژي آن بيان مي*كنيم : مرحله اول - تجزيه*وتحليل عملكردي - اقتصادي : اين فعاليت شامل 2 بخش است : الف - هدف*گذاري و جمع*آوري اطلاعات : در اين مرحله توسعه محصول ، رفع عيب محصول و خودكفايي معرفي و سپس هدف از انجام پروژه درمورد هر يك تبيين مي*شود . هدف از فاز جمع*آوري اطلاعات اين است كه كليه مستندات جمع*آوري شده و توليد اطلاعات و مستندات فني در حين اجراي مهندسي معكوس آسان گردد . با روشهايي چون شناسايي موارد مشابه ، جمع*آوري اطلاعات در زمينه توليدكنندگان و مورد بررسي قراردادن قطعات و مجموعه*هاي مونتاژي يك سطح بالاتر كه اطلاعات موجود در مورد عوامل خروجي و ورودي ، قطعات مجاور و مصرف نهايي را مشخص مي سازد ، مشخصات و توضيحات مربوط به خريد قطعات ، فهرست قطعات و شماتيكها كه اطلاعات اوليه براي بررسي پيكربندي يك قطعه و يا يك مجموعه را در اختيار قرار مي*دهند ، مي*توان بسته اطلاعات فني را بدست آورد . طبيعي است كه با طبقه*بندي سطح اطلاعاتي در فرايندهاي مهندسي ، اين فعاليت جامع*تر و سيستماتيك*تر انجام مي*شود و از دوباره*كاريهاي احتمالي جلوگيري و در هزينه*ها صرفه*جويي به عمل خواهد آمد . ب - ارزيابي اطلاعات و برنامه*ريزي : هدف از انجام اين فاز ، مشخص كردن سطح اطلاعات ناقص موردنياز و نيز تخمين هزينه انجام مهندسي معكوس است . باتوجه به اين سطح تخمين زده شده ، برآوردهاي اوليه روي تخصصها ، آزمايشات ، تجهيزات و مواردي ازين دست براي اجراي مهندسي معكوس صورت مي*گيرد و پس از تخمين هزينه ، تخصيص منابع و برآورد زمان معقول براي توليد اين اطلاعات در جهت كامل كردن بسته اطلاعات فني ، نمودار گانت اجرايي پروژه ارائه مي*شود و يك نقشه براي روند كار حاصل مي*آيد . مرحله دوم - آناليز عملكرد و دمونتاژ مورد : هر مـــوردي مي*تواند متشكل از چند جزء (مكانيسم*ها و اجزاي مختلف) باشد كه هر يك وظيفه خاصي را بر عهده دارند و برايند آنها وظيفه موردنظر را براي مورد بوجود مي آورد . در اين مرحله از فرايند ، تيم مهندسي معكوس بايد بتواند پارامترها و مشخصه*هاي مهم ورودي و خروجي هر جزء را شناسايي كند ؛ پس از شناسايي اجزاء و ورودي و خروجيهاي آن (با استفاده از قضاوت مهندسي ، طراحي آزمايشات ، شبيه*سازي رايانه*اي و ...) بايد عملكرد اجزاء با مدارك فني موجود مميزي شود تا مغايرتهاي آن مشخص شود (فاز FCAيا مميزي عملكرد فني اجزاء) . در ادامه اطلاعات فني موردنياز اجزاء ازطريق آزمايش استخراج مي*شود (فاز PCA يا مميزي فيزيكي اجزاء) . تفكيك و مونتاژ اجزاء ، درصورتيكه قابل*تجزيه به اجزاي سطح پايين*تر باشند مي*تواند تا رسيدن به سطح قطعه ادامه يابد تا اينكه يك سطح براي مونتاژ بيان شود . درتفكيك بايـــد وظيفه عملكردي اجزاي پايين*تر شناسايي شود تا مميزي عملكرد فني اجزاء و مميزي فيزيكي اجزاء بر روي آنها نيز صورت گيرد . در انتهاي اين مرحله بسته*هاي اطلاعات فني كه طي عمليات مميزي عملكرد فني اجزاء و مميزي فيزيكي اجزاء ايجاد و تكميل شده*اند پس از صحه*گذاري ، اطلاعات لازم درباره تهيه نقشه*هاي سطح يك (كه چگونگي حركت مكانيسمها و انتقال عملكرد به اجزاي ديگر را كاملا مشخص مي كنند) را فراهم خواهندآورد . مرحله سوم - آناليز سخت*افزاري و نرم*افزاري : اين فعاليت كه مهمترين بخش مهندسي معكوس است شامل موارد زير است : الف) آناليز مواد : با آناليز شيميايي و متالورژيك ، مطالعه لايه*هاي سطحي ، اندازه*گيري خواص مكانيكي ، بررسيهاي ساختاري و عيوب انجام مي*گيرد . ب) بررسي فرايند ساخت : باتوجه به نوع سطوح فيزيكي در قطعه ، فرايند ممكن براي توليد اين سطوح ، بررسي تنشهاي سطحي و ساختار ميكروسكوپي و اندازه گيري بعضي از ويژگيهاي غيـــربحراني مانند صافي سطح كه به طور فرعي در تشخيص فرايند ساخت كمك مي كند ، انجام مي*شود . ج) آناليز ابعادي : كه مشتمل بر مراحلي چون اندازه*گيري ابعادي ، آناليز تلرانس و آناليز حساسيت است . د) آناليز الكتريكي - الكترونيكي درصورت نياز : باتوجه به مشخصه*هاي خروجي مدار ، مسير مدارها ، مواد ، روشهاي زدودن پوششها ، اتصالات موردنياز براي توليد مجدد مورد بررسي قرار مي*گيرند . نتايج حاصل از اين قسمت در نقشه*هاي سطح دو ثبت و ترسيم مي شوند . مرحله چهارم - بهبود محصول و آناليز ارزش : با استفاده از اطلاعات جديد تهيه شده هنگام فرايند و انجام بازنگري مهندسي ارزشي در كانديداهاي درنظر گرفته شده براي مهندسي معكوس ، مي*توان برخي از حوزه*هاي پرهزينه مثل عيوب طراحي ، طراحي اضافي ، عملكرد بهبود ، محدوديتهاي بيش از حد در مورد تلرانسها ، نيازمنديهاي بيش از اندازه براي عملكردها و مواردي اين چنيني را آشكار و آنها را قبل از تكميل فرايند اصلاح كرد . مرحله پنجم - برنامه*ريزي فرايند توليد و تهيه ملزومات تضمين كيفيت : در اين مرحله كليه بسته*هاي اطلاعاتي كه تاكنون كامل شده از ديدگاه قابليت توليد و فرايندهاي ساخت موردتوجه قرار مي*گيرند ؛ به طور خلاصه خروجي اين مرحله به ايجاد نقشه*هاي سطح سه منجر مي*شود كه ملزومات ضروري و موردنياز واحدهاي طراحي ، مهندسي ، ساخت و كنترل كيفيت را براي دستيابي يا ساخت آيتم موردنظر شامل مي*شود . به طوركلي نقشه*هاي سطح سه نتيجه فرايند مهندسي معكوس بوده كه شامل كليه پارامترهاي مستندسازي شده لازم جهت توليد يك آيتم خواهند بود و هدف از انجام آن تصديق و تاييد دقت بسته اطلاعات فني براي پشتيباني از توليد قطعات است تا از اين طريق اطمينان كافي از صحت و دقت و كامل بودن نقشه*ها و مشخصه*هاي ايجاد شده توسط فرايند مهندسي معكوس حاصل شود . مرحله ششم - تهيه مستندات نهايي : درهنگام ساخت و تست محصول توليدي در فاز توليد نمونــــه ، بسياري از نقشه*هاي مهندسي و رويه*هاي تست چندين بار بازنگري و اصلاح مي*شوند كه تمام سطوح بازنگري شده از سطح صفر تا آخرين نتايج بايد در بسته اطلاعات فني قرار داده شوند ؛ با اضافه شدن اطلاعات بدست آمده از بازرسي*ها و اطمينان كيفيتِ نمونه*هاي توليد شده به بسته اطلاعات فني ، يك بستـــه اطلاعات فني كامل شده بدست مي*آيد و پس از مطابقت با استانداردهاي بسته*هاي اطلاعات فني ، در انتها يك بسته اطلاعات فني نهايي كامل در ارتباط با محصول كه هدف فراينـــــد مهندسي معكوس است ، بدست مي*آيد .