پروتكل مجموعه اي از قوانين است كه ارتباط بين كامپيوترهاي موجود در روي يك شبكه را كنترل مي كند. اين قوانين شامل راهنمايي هايي هستند كه مشخصات ذكر شده زير را براي يك شبكه تنظيم مي كنند: روش دستيابي،توپولوژي هاي فيزيكي پذيرفته شده، انواع كابل ها و سرعت انتقال داده.
▪ عمومي ترين پروتكل ها عبارتند از:
Ethernet :
اين پروتكل بطور بسيار گسترده استفاده مي شود. اترنت از يك روش دستيابي استفاده مي كند كه CSMA/ CD (carrier sence Multiple Access/collision Detection)
ناميده مي شود و مفهوم آن اين است كه هر كامپيوتري قبل از فرستادن داده اي در شبكه به كابل گوش مي كند. اگر شبكه خالي باشد، كامپيوتر داده ها را مي فرستد و اگر نود ديگري در همان زمان، بر روي كابل چيزي فرستاده باشد، كامپيوتر منتظر خالي شدن خط مي ماند و دوباره براي فرستادن سعي مي كند. بعضي مواقع دو كامپيوتر همزمان داده هاي خود را ارسال مي كنند كه در چنين حالتي برخورد رخ مي دهد و در نتيجه هر كامپيوتر مدت زماني را منتظر مانده و سپس مجدداً داده هاي خود را روي كابل شبكه ارسال مي كند. به هر حال تاخير به علت برخورد و فرستادن دوباره اطلاعات بسيار كم است و اثر چنداني بر روي سرعت انتقال در شبكه ندارد.
پروتكل اترنت توسط توپولوژي هاي خطي، ستاره اي و درختي پذيرفته شده است. داده ها روي كابل هاي زوج به هم تابيده هم محور يا فيبرنوري ، با سرعت 10Mbpsانتقال مي يابند.
Fast Ethernet -اترنت سريع:
براي افزايش سرعت انتقال داده ها روي شبكه، پروتكل اترنت توسط استاندارد جديدي توسعه داده شده است كه سرعت 100Mbps را پشتيباني مي كند اين پروتكل به وسيله ي گران قيمتي بنام متمركز كننده (Hvb) نياز دارد. علاوه بر آن، وجود كابل هاي زوج به هم تابيده دسته پنج(CAT-S) يا فيبرنوري در اين پروتكل ضروري است. اترنت سريع در مدارسي كه جديداً سيم كشي شده اند رواج يافته است.
Gigabit Ethernet:
پيشرفت جديد در استاندارد اترنت پروتكلي است كه سرعت انتقال داده ها در آن 1Gbps مي باشد. اين استاندارد در حال حاضر براي ستون فقرات شبكه (شاهراه انتقال اطلاعات) استفاده مي شود. در آينده به احتمال زياد براي اتصالات مابين ايستگاه كاري و سرور استفاده خواهد شد. اين استاندارد با هر دو كابل فيبرنوري و مسي بكار برده مي شود.
LocalTalk:
يك پروتكل شبكه است كه توسط كامپيوترهاي Apple توسعه يافته است. روش استفاده شده در اين پروتكل CSMA/AC (Carrier Sence Miltiple Access with Collision Aroidance)
ناميده مي شود كه در هر كامپيوتر قبل از ارسال داده ها نيت خود را اعلام كرده و آنگاه به مخابره داده ها مبادرت مي كند. سيستم عاملM a c i n t o s h بدون نياز به نرم افزار اضافي، اجازه تشكيل شبكه نظير به نظير را مي دهد كه با افزودن نسخه سرور نرم افزار Apple Share يك شبكه سرويس دهنده/ سرويس گيرنده ايجاد مي شود. اين پروتكل براي توپولوژي هاي خطي، ستاره اي يا درختي با استفاده از كابل زوج به هم تابيده، پذيرفته سده است ايراد اصلي توپولوژي Local Talk سرعت آن است كه فقط 230kbps مي باشد.
Token Ring (حلقه ي علامت):
اين پروتكل توسطIBM در نيمه 1980 ايجاد شده است. روش دستيابي بر اساس گيرانداختن علامت گذرنده مي باشد. بدين معني كه در يك حلقه مجازي و منطقي، نشانه و علامت (Token) از يك كامپيوتر به كامپيوتر ديگر عبور مي كند. بدين ترتيب يك سيگنال الكتريكي دور حلقه شبكه حركت مي كند. اگر كامپيوتري اطلاعاتي براي انتقال نداشته باشد براحتي نشانه را از خود عبور مي دهد. ولي اگر بخواهد انتقال اطلاعات انجام دهد، داده خود را به Token (علامت) وصل مي كند، سپس آن نشانه دور حلقه مي چرخد تا به كامپيوتري كه بايد آن را دريافت كند برسد. اين پروتكل با سرعتي حدود 4Mbps تا 16Mbps عمل مي كند. به علت افزايش محبوبيت اترنت، استفاده از توكن رينگ در محيط مدرسه كاهش يافته است.
Fiber Distributed Data Interface:FDDI
پروتكلي است كه براي به هم پيوستن دو يا چند LAN از فاصله هاي بسيار دور استفاده مي شود. روش دستيابي در اين پروتكل بر اساس گذر علامت (Token-passing) مي باشد. FDDI از يك حلقه دوتايي فيزيك استفاده مي كند. انتقال روي يكي از حلقه ها انجام مي گيرد و چنانچه در حلقه اول قطعي صورت بگيرد سيستم بطور اتوماتيك اطلاعات را روي حلقه دوم جابجا كرده و حلقه ي كاملاً جديدي ايجاد مي كند. مزيت عمده FDDI سرعت آن است كه روي فيبرنوري 100 Mbps مي باشد.
Asynchronous Transfer Mode:ATM
پروتكلي است كه انتقال اطلاعات را با سرعت 155 Mbps يا بالاتر انجام مي دهد. ATM انتقال اطلاعات را دربسته هاي كوچك با اندازه ثابت انجام مي دهد. در حالي كه بقيه پروتكل ها بسته هايي با طول متفاوت انتقال مي دهند. اين پروتكل رسانه هاي مختلفي مثل ويديو، صدا و تصوير را پشتيباني مي كند.ATM توپولوژي ستاره اي را بكار مي گيرد كه مي تواند با فيبرنوري به خوبيِ كابل زوج به هم تابيده كاركند.
ATM اغلب براي به هم پيوستن دو يا چند LAN بكار مي رود. همچنين توسط (Internet Service Provider)ISP جهت دسترسي پرسرعت به اينترنت بكار مي رود. براي موثرتر شدن بيشتر ATM از آن براي ساختن LAN هاي پرسرعت استفاده خواهد شد.